Forklift Periyodik Kontrollerinde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Forkliftler; fabrikalarda, depolarda, lojistik merkezlerinde ve üretim tesislerinde yüklerin kaldırılması, taşınması ve istiflenmesi amacıyla kullanılan önemli iş ekipmanlarıdır. Ağır yüklerle çalışan bu araçlarda meydana gelebilecek mekanik veya hidrolik bir arıza; yük düşmesi, devrilme, çarpışma ve çalışanların yaralanması gibi ciddi sonuçlara neden olabilir.

Bu nedenle forklift periyodik kontrolü, yalnızca yasal bir yükümlülük olarak görülmemelidir. Doğru gerçekleştirilen bir kontrol; ekipmanın güvenli çalışmasını, olası arızaların önceden belirlenmesini ve iş kazası risklerinin azaltılmasını sağlar.

Forklift Periyodik Kontrolü Nedir?

Forklift periyodik kontrolü; ekipmanın taşıyıcı sistemi, çatalları, kaldırma mekanizması, hidrolik donanımı, frenleri, direksiyon sistemi, güvenlik tertibatları ve diğer kritik parçalarının yetkili kişiler tarafından muayene ve test edilmesidir.

Periyodik kontrol sırasında forkliftin yalnızca çalışıp çalışmadığına bakılmaz. Ekipmanın belirtilen yükleri güvenli biçimde kaldırıp kaldıramadığı, yapısal bütünlüğü, güvenlik sistemlerinin işlevi ve mevcut durumunun ilgili teknik kriterlere uygunluğu değerlendirilir.

Periyodik kontrol ile bakım aynı işlem değildir. Bakım, forkliftteki parçaların ayarlanması, yağlanması, onarılması veya değiştirilmesidir. Periyodik kontrol ise ekipmanın güvenli kullanım şartlarını sağlayıp sağlamadığının bağımsız olarak doğrulanmasıdır. Güncel mevzuata göre ekipmanın bakımını yapan kişi, aynı ekipmanın periyodik kontrolünü gerçekleştiremez.

Forklift Periyodik Kontrolü Kaç Yılda Bir Yapılır?

Forkliftler, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’nde “endüstriyel araçlar” kapsamında değerlendirilir.

İlgili standardın daha kısa bir süre öngörmesi saklı kalmak üzere, standartlarda başka bir süre belirtilmemişse forkliftlerin periyodik kontrol süresi azami bir yıldır. Başka bir ifadeyle forkliftler normal şartlarda yılda en az bir kez periyodik kontrole tabi tutulmalıdır.

Ancak aşağıdaki durumlarda kontrol aralığının bir yıldan daha kısa belirlenmesi gerekebilir:

• Forkliftin yoğun veya vardiyalı kullanılması,

• Ağır ve değişken yüklerle çalışılması,

• Soğuk hava deposu, açık saha veya korozif ortamda kullanılması,

• Forkliftin eski veya sık arıza yapan bir ekipman olması,

• Daha önce kazaya, çarpışmaya ya da devrilmeye karışması,

• Önceki kontrol raporunda uygunsuzluk tespit edilmesi,

• Üreticinin daha kısa kontrol aralığı önermesi.

Çalışma biçiminde değişiklik, kaza, doğal olay, uzun süre kullanılmama veya önemli bakım ve onarım sonrasında yıllık sürenin dolması beklenmeden gerekli kontrollerin yaptırılması gerekir.

Forkliftlerin kontrol süresi ve kriterleri, güncel İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği ile düzenlenmektedir.

Forklift Kontrollerinde Hangi Standartlar Kullanılır?

Yönetmeliğin EK-III Tablo-2 bölümünde forkliftler için başlıca aşağıdaki teknik referanslar belirtilmiştir:

• TS EN ISO 3691 serisi: Endüstriyel araçların güvenlik kuralları ve doğrulanması,

• FEM 4.004: Endüstriyel araçların periyodik kontrol esasları.

Kontrolde ayrıca forkliftin imal yılı, üretici talimatları, kullanım kılavuzu, kapasite diyagramı ve ekipmana takılmış ataşmanların özellikleri dikkate alınmalıdır.

Forklift Periyodik Kontrolünden Önce Neler Hazırlanmalıdır?

Kontrolün güvenli ve eksiksiz yapılabilmesi için işveren tarafından gerekli ön hazırlıkların tamamlanması gerekir. Kontrol öncesinde şu bilgi ve imkânlar hazır bulundurulmalıdır:

• Forkliftin marka, model, seri numarası ve imal yılı bilgileri,

• Üretici etiketi ve kapasite levhası,

• Forklift kullanım ve bakım kılavuzu,

• Önceki periyodik kontrol raporu,

• Bakım, onarım ve parça değişim kayıtları,

• Kullanılan ataşmanlara ait teknik bilgiler,

• Kapasitesi bilinen ve güvenli şekilde kullanılabilecek test yükü,

• Test alanı ve gerekli saha güvenlik önlemleri,

• Forklifti kullanabilecek yetkili operatör,

• Gerekli olması hâlinde forklift servisi veya bakım personeli.

Forkliftin etiketi okunamıyorsa, seri numarası belirlenemiyorsa veya kapasite bilgileri doğrulanamıyorsa güvenilir bir test ve raporlama yapılması zorlaşır.

Forklift Periyodik Kontrolünde Nelere Dikkat Edilir?

1. Forklift etiketi ve kapasite bilgileri

Forklift üzerindeki üretici etiketi okunabilir durumda olmalıdır. Etikette veya kapasite levhasında mümkün olduğunca aşağıdaki bilgiler bulunmalıdır:

• Üretici veya marka,

• Model ve seri numarası,

• İmal yılı,

• Kaldırma kapasitesi,

• Yük merkezi,

• Kaldırma yüksekliği,

• Forkliftin kendi ağırlığı,

• Kullanılan ataşmana ilişkin kapasite bilgileri.

Forkliftin kaldırma kapasitesi yalnızca yükün toplam ağırlığına bağlı değildir. Yük merkezi, kaldırma yüksekliği, mast yapısı ve kullanılan ataşmanlar güvenli kapasiteyi değiştirebilir. Bu nedenle kapasite levhası ile forkliftin mevcut donanımı birbiriyle uyumlu olmalıdır.

2. Çatal kollar ve çatal taşıyıcı tabla

Çatal kollar, yükü doğrudan taşıyan en kritik forklift parçalarındandır. Kontrol sırasında şu noktalar incelenmelidir:

• Çatallarda çatlak bulunup bulunmadığı,

• Çatal topuğu ve yatay yüzeyde aşınma,

• Kalıcı eğilme veya şekil bozukluğu,

• İki çatal ucu arasındaki yükseklik farkı,

• Çatalların birbirine paralelliği,

• Çatal kilitlerinin çalışması,

• Çatal taşıyıcı tablanın durumu,

• Kaynak bölgeleri ve bağlantı noktaları,

• Sonradan yapılmış uygunsuz kaynak veya taşlama işlemleri.

Aşınmış veya çatlamış çatal kollar yük taşıma kapasitesini önemli ölçüde azaltabilir. Çatallar üzerinde yetkisiz kaynak, ısıtma veya doğrultma işlemi yapılmamalıdır.

3. Mast, zincir ve kaldırma mekanizması

Mast sistemi yükün kaldırılması ve yönlendirilmesini sağlar. Bu bölümde aşağıdaki unsurlar kontrol edilir:

• Mast profillerinde çatlak ve deformasyon,

• Bağlantı cıvataları ve pimler,

• Kaldırma zincirlerinin aşınması ve uzaması,

• Zincirlerin eşit gerginlikte olup olmadığı,

• Zincir bağlantıları ve ankraj noktaları,

• Makaralar, rulmanlar ve kızaklar,

• Taşıyıcı tablanın mast üzerindeki hareketi,

• Mastın ileri ve geri yatırma fonksiyonu,

• Serbest kaldırma mekanizması,

• Kaldırma ve indirme sırasında oluşan anormal ses veya titreşimler.

Zincirlerde çatlak, aşırı uzama, korozyon, sıkışmış bakla veya bağlantı hasarı görülmesi önemli bir güvenlik riski oluşturur.

4. Hidrolik sistem

Forkliftin kaldırma, indirme ve yatırma hareketleri hidrolik sistem üzerinden gerçekleştirilir. Kontrolde:

• Hidrolik hortumlar,

• Borular ve bağlantılar,

• Kaldırma ve tilt silindirleri,

• Hortumlardaki çatlak ve ezilmeler,

• Yağ kaçakları,

• Hidrolik pompa,

• Kumanda valfleri,

• Yük altındaki kaçırma ve istemsiz alçalma,

• Hareketlerin kontrollü ve düzenli olması

değerlendirilmelidir.

Yük kaldırılmış durumdayken çatalların kontrol dışı şekilde alçalması; silindir, valf veya hidrolik sistemde güvenliği etkileyen bir soruna işaret edebilir.

5. Fren ve direksiyon sistemi

Forkliftlerde servis freni ve park freni güvenli şekilde çalışmalıdır. Kontrol sırasında:

• Servis freninin durdurma performansı,

• Park freninin forklifti sabit tutması,

• Fren pedalındaki boşluklar,

• Fren hidroliği veya bağlantıları,

• Direksiyon boşluğu,

• Direksiyon bağlantıları,

• Manevra kabiliyeti,

• Kumanda sistemlerinin doğru tepki vermesi

kontrol edilir.

Frenleme sırasında forkliftin kontrolsüz şekilde bir yöne çekmesi veya park freninin aracı sabit tutamaması ciddi uygunsuzluk olarak değerlendirilmelidir.

6. Lastikler ve tekerlekler

Forklift lastikleri aracın dengesi, fren mesafesi ve yük taşıma güvenliği üzerinde doğrudan etkilidir. Lastiklerde:

• Aşırı aşınma,

• Kesik, yarık ve parça kopması,

• Düzensiz aşınma,

• Hava basıncı,

• Jant hasarı,

• Bijon ve tekerlek bağlantıları,

• Aynı aks üzerindeki lastiklerin uyumu

kontrol edilmelidir.

Dolgu lastiklerde aşınma sınırı ve hasarlar; havalı lastiklerde ise basınç, yanak deformasyonu ve yüzey hasarları dikkate alınmalıdır.

7. Güvenlik ve uyarı sistemleri

Forklift üzerindeki güvenlik donanımlarının bulunması tek başına yeterli değildir; bu sistemlerin çalışır durumda olması gerekir. Kontrol sırasında ekipmanın özelliklerine göre şu donanımlar incelenir:

• Korna,

• Geri vites ikaz alarmı,

• Tepe lambası veya ikaz lambası,

• Ön ve arka aydınlatmalar,

• Fren lambaları,

• Acil durdurma sistemi,

• Operatör algılama sistemi,

• Emniyet kemeri,

• Dikiz aynası, kamera veya yardımcı görüş sistemleri,

• Kontak anahtarı ve yetkisiz kullanımı önleyici düzenek,

• Yük sırtlığı,

• Operatör üst koruyucusu,

• Gösterge paneli ve uyarı lambaları.

Forkliftin kör noktalarına kişilerin yaklaşması fiziksel olarak engellenemiyorsa uygun algılama, uyarı veya işaretçi çözümleri değerlendirilmelidir. ÇSGB’nin Forkliftlerle Güvenli Çalışma Rehberi, forklift kaynaklı risklerin yönetilmesine ilişkin ayrıntılı bilgiler içermektedir.

8. Şasi, karşı ağırlık ve operatör koruma yapısı

Forkliftin ana gövdesinde çatlak, korozyon veya kalıcı deformasyon bulunmamalıdır. Özellikle aşağıdaki bölümler dikkatle incelenmelidir:

• Şasi ve kaynaklı bağlantılar,

• Karşı ağırlık ve bağlantıları,

• Operatör üst koruyucusu,

• Kabin ve kapılar,

• Koltuk ve koltuk bağlantıları,

• Emniyet kemeri,

• Basamaklar ve tutamaklar,

• Kaporta ve koruyucu muhafazalar.

Forkliftin devrilmesi durumunda operatörün ezilmesini önleyen koruyucu yapıların ve emniyet kemerinin kullanılabilir durumda olması hayati önem taşır.

9. Elektrik, akü, LPG ve yakıt sistemi

Forkliftin enerji kaynağına göre farklı kontroller uygulanır.

Elektrikli forkliftlerde:

• Akü bağlantıları,

• Kablo ve soketler,

• İzolasyon durumu,

• Akü sabitlemesi,

• Şarj sistemi,

• Acil enerji kesme düzeni,

• Elektrolit sızıntısı ve korozyon

kontrol edilir.

LPG’li forkliftlerde tank bağlantısı, hortumlar, valfler, regülatör ve gaz kaçağı riski değerlendirilir. Dizel forkliftlerde ise yakıt kaçağı, egzoz sistemi, motor bölümü, yağlama ve soğutma sistemi kontrol edilir.

10. Ataşmanlar ve kapasite değişiklikleri

Forklifte takılan side-shift, balya kıskacı, varil taşıma aparatı, uzatma çatalı veya benzeri ataşmanlar forkliftin yük merkezini ve güvenli kaldırma kapasitesini değiştirebilir.

Bu nedenle:

• Ataşmanın bağlantıları,

• Kilitleme mekanizmaları,

• Hidrolik hortumları,

• Yapısal durumu,

• Üretici bilgileri,

• Ataşmana göre güncellenmiş kapasite levhası

kontrol edilmelidir.

Forkliftte ataşman bulunmasına rağmen kapasite levhasının standart çatallara göre düzenlenmiş olması, gerçek güvenli kapasitenin yanlış değerlendirilmesine neden olabilir.

Forklift Yük Testi Nasıl Yapılır?

Forklift periyodik kontrolünün önemli aşamalarından biri yük testidir. Güncel yönetmeliğe göre, standartlarda aksi belirtilmedikçe:

• Her periyodik kontrolde, azami yılda bir kez olmak üzere, belirlenmişse işletme kapasitesiyle; belirlenmemişse kaldırma kapasitesiyle yük testi yapılır.

• Azami üç yılda bir veya her önemli bakım ve onarım sonrasında, kaldırma kapasitesi ve ilgili test katsayıları dikkate alınarak yapısal bütünlük testi gerçekleştirilir.

• Ekipmana özgü farklı bir kriter bulunmadığı durumlarda genel statik test katsayısı motorla çalışan kaldırma ekipmanlarında 1,25; dinamik test katsayısı ise 1,1 olarak değerlendirilir.

Test yükü belirlenirken forkliftin karşı ağırlıklı çalışma prensibi, yük merkezi, kaldırma yüksekliği, kapasite diyagramı ve kullanılan ataşmanlar mutlaka dikkate alınmalıdır. Forkliftin yalnızca kapasite etiketi okunarak gelişigüzel bir test yükü belirlenmesi doğru değildir.

Test sırasında kaldırma, indirme, frenleme, direksiyon, mast yatırma, yükü belirli konumda tutma ve hidrolik kaçırma gibi fonksiyonlar değerlendirilir. Test alanına yetkisiz kişilerin girmesi engellenmeli ve yükün altında kesinlikle insan bulunmamalıdır.

Günlük Forklift Kontrolü Yıllık Periyodik Kontrolün Yerine Geçer mi?

Hayır. Operatör tarafından vardiya veya çalışma başlangıcında yapılan günlük kontroller, yıllık forklift periyodik kontrolünün yerine geçmez.

Operatör günlük olarak en az şu noktaları gözden geçirmelidir:

• Çatal ve mast sistemi,

• Lastikler,

• Fren ve direksiyon,

• Hidrolik kaçaklar,

• Korna ve uyarı sistemleri,

• Emniyet kemeri,

• Akü veya yakıt sistemi,

• Olağan dışı ses, titreşim ve göstergeler.

Günlük kontrolde çatlak, aşırı aşınma, yağ kaçağı, fren sorunu veya güvenliği etkileyen başka bir arıza görülürse forklift kullanılmamalı ve yetkili kişiye bildirilmelidir.

Geçerli Forklift Periyodik Kontrol Raporunda Neler Bulunmalıdır?

Geçerli ve izlenebilir bir forklift kontrol raporunda şu bilgiler yer almalıdır:

• İşyerinin unvanı, adresi ve iletişim bilgileri,

• Kontrol tarihi ile başlangıç ve bitiş saatleri,

• Bir sonraki kontrol tarihi,

• Forkliftin marka, model, seri numarası ve imal yılı,

• Kaldırma kapasitesi ve diğer teknik özellikleri,

• Kullanılan kontrol metodu ve standartlar,

• Yapılan ölçümler ve test değerleri,

• Kullanılan ölçüm cihazlarının seri ve kalibrasyon bilgileri,

• Tespit edilen uygunsuzluklar,

• Sonuç ve kanaat,

• Kontrolü gerçekleştiren yetkili kişinin adı, mesleği, EKİPNET kayıt numarası ve imzası.

Periyodik kontrol hizmeti için işveren ile kontrolü yapmaya yetkili kişi arasında, kontrol gerçekleştirilmeden en geç bir gün önce İSG-KATİP üzerinden sözleşme düzenlenip karşılıklı olarak onaylanmalıdır. Sözleşme olmadan düzenlenen periyodik kontrol raporu geçersizdir.

Forklift işletme dışında kullanılacaksa son periyodik kontrol raporunun ekipmanla birlikte bulundurulması gerekir.

Hangi Durumlarda Forklift Kullanılmamalıdır?

Aşağıdaki durumlardan biri tespit edildiğinde forklift, uzman değerlendirmesi yapılıncaya ve uygunsuzluk giderilinceye kadar kullanım dışı bırakılmalıdır:

• Çatal veya mast üzerinde çatlak bulunması,

• Çatal kollarında aşırı aşınma veya kalıcı deformasyon,

• Frenlerin güvenli şekilde çalışmaması,

• Kaldırma zincirlerinde hasar veya aşırı uzama,

• Hidrolik sistemde kontrolsüz alçalma,

• Emniyet kemeri veya operatör koruma sistemlerinin çalışmaması,

• Kapasite levhasının bulunmaması veya okunamaması,

• Şaside güvenliği etkileyen çatlak ve deformasyon,

• Yakıt, LPG veya ciddi hidrolik yağ kaçağı,

• Yük altında dengesizlik veya olağan dışı hareket görülmesi.

Kontrol sonucunda güvenli kullanıma engel bir kusur belirlenirse forklift uygunsuzluk giderilene kadar çalıştırılmamalı, görünür şekilde işaretlenmeli ve gerekli onarımlardan sonra yeniden kontrol edilmelidir.

Forklift Periyodik Kontrolünün İşletmelere Faydaları

Düzenli forklift muayenesi:

• İş kazası ve yük düşmesi riskini azaltır,

• Arızaların büyümeden belirlenmesini sağlar,

• Plansız üretim ve operasyon duruşlarını azaltır,

• Forkliftin kullanım ömrünü uzatır,

• Çalışanların ve işletme ekipmanlarının korunmasına yardımcı olur,

• Yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesini sağlar,

• Denetimlerde geçerli ve izlenebilir kayıt sunulmasına yardımcı olur.

RB Kontrol Forklift Periyodik Kontrol Hizmeti

RB Kontrol Mühendislik olarak forklift, transpalet, istif makinesi ve diğer kaldırma-iletme ekipmanlarının periyodik kontrollerini ilgili mevzuat, standartlar ve üretici kriterleri doğrultusunda gerçekleştiriyoruz.

Kontrol sürecinde forkliftin teknik özellikleri, çalışma ortamı, kullanım amacı, kapasite bilgileri ve mevcut ataşmanları birlikte değerlendirilir. Yapılan muayene ve testlerin ardından tespitler, ölçüm sonuçları ve uygunsuzluklar açık biçimde raporlanır.

İzmir, Manisa ve Türkiye genelinde forklift periyodik kontrol hizmeti hakkında bilgi almak veya teklif istemek için RB Kontrol Mühendislik ile iletişime geçebilirsiniz.

Forklift Periyodik Kontrolü Hakkında Sık Sorulan Sorular

Forklift periyodik kontrolü zorunlu mudur?

Evet. Forkliftler, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği kapsamında periyodik kontrole tabi endüstriyel araçlardır.

Forklift kontrolü kaç ayda bir yapılır?

İlgili standartta daha kısa bir süre belirtilmemişse azami kontrol süresi bir yıldır. Risk değerlendirmesi, çalışma yoğunluğu ve ortam şartlarına göre daha kısa süre belirlenebilir.

Kiralık forkliftin kontrolünden kim sorumludur?

Forkliftin kiralık veya geçici olarak kullanılması işverenin güvenli ekipman kullanma ve geçerli periyodik kontrolü sağlama yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Forklift bakım formu periyodik kontrol raporu yerine geçer mi?

Hayır. Bakım ve periyodik kontrol birbirinden farklı işlemlerdir. Servis bakım formu, yetkili kişi tarafından düzenlenmiş periyodik kontrol raporunun yerine kullanılamaz.

Yük testi yapılmadan forklift raporu düzenlenebilir mi?

Standartlarda aksi belirtilmedikçe periyodik kontrol kapsamında gerekli yük testleri gerçekleştirilmelidir. Testin yöntemi ve kullanılan yük değeri raporda açıkça belirtilmelidir.

Forkliftin bakımını yapan kişi kontrol raporu hazırlayabilir mi?

Hayır. Güncel yönetmeliğe göre ekipmanın bakımını yapan kişi, bakımını yaptığı ekipmanın periyodik kontrolünü gerçekleştiremez.

Forklift kontrol raporu ne kadar saklanmalıdır?

Periyodik kontrol raporları ve ekipmana ait bakım-onarım kayıtları, iş ekipmanının kullanıldığı süre boyunca saklanmalıdır.

Not: Mevzuat ve standartlar zaman içinde güncellenebilir. Uygulamada kontrol tarihinde yürürlükte bulunan mevzuat, ekipmanın imal yılına uygun standartlar, üretici talimatları ve Bakanlık tarafından yayımlanan ekipmana özgü kontrol kriterleri esas alınmalıdır.