Endüstriyel Raflarda Diklik ve Yatıklık Standartları

Depo raflarının güvenli kullanımı için yalnızca taşıyıcı elemanların sağlam olması yeterli değildir. Raf ayaklarının dikliği, raf sıralarının hizası, zemin durumu ve yük altındaki hareketler de sistemin güvenliğini etkiler. Bu nedenle endüstriyel raflarda diklik ve yatıklık, montaj sırasında ve rafın kullanım ömrü boyunca kontrol edilmesi gereken temel konulardandır.

Bu yazıda raf dikliği ve yatıklığının ne anlama geldiğini, EN 15620 ve EN 15635 standartları kapsamında hangi sınırların dikkate alınacağını ve ölçümün nasıl yapılması gerektiğini açıklıyoruz.

Raf dikliği ve yatıklığı ne demektir?

Raf ayağının düşey doğrultudan sapması, diklikten sapma veya yatıklık olarak adlandırılır. Bu sapma rafın uzunlamasına yönünde, koridor yönünde ya da raf derinliği yönünde görülebilir.

Raf sisteminde şu kavramlar birbirinden ayrılmalıdır:

• Diklikten sapma: Raf ayağının düşey doğrultudan eğilmesi.
• Eksen kaçıklığı: Raf ayaklarının aynı sıra veya çerçeve boyunca hizadan çıkması.
• Eleman eğriliği: Tek bir raf ayağının kendi boyu boyunca bükülmesi.
• Yük altındaki yatay hareket: Rafın yükleme nedeniyle yana doğru yer değiştirmesi.
• Zemin kaynaklı eğim: Zemin eğimi, oturma veya döşeme deformasyonunun rafa yansıması.

Bu ölçümlerin her biri farklı toleranslarla değerlendirilir. Bu nedenle rafın “göze düz görünmesi” tek başına uygunluk kararı vermek için yeterli değildir.

EN 15620’ye göre raf diklik toleransı

Çelik statik depolama sistemlerindeki toleransları, deformasyonları ve çalışma boşluklarını ele alan EN 15620:2021, rafın montaj toleranslarının raf tipi ve kullanım şekline göre değerlendirilmesini öngörür. Standart, raflar kurulduktan sonra ve yüklenmemiş durumdayken uygulanacak montaj toleranslarını tanımlar. Raf sınıfına ve koridor düzenine göre sınırlar değişebilir.

Geniş koridor ve belirli VNA düzenlerinde raf dikliği için tabloda H/350, dar koridor raf düzenlerinde ise H/500 sınırı yer alır. Buradaki H, taban plakasının üstünden raf ayağının üst noktasına kadar ölçülen yüksekliktir. Sınırlar rafın iki ana doğrultusunda da dikkate alınır. Uygulanacak değerin rafın tasarım sınıfı ve montaj koşullarıyla birlikte belirlenmesi gerekir.

Örnek hesaplama

Raf yüksekliği 6.000 mm ise:

Bu örnek, her 6 metre yüksekliğindeki rafın bu değerlerden birini otomatik olarak sağlayabileceği anlamına gelmez. Doğru sınır; rafın türüne, kullanımına, koridor düzenine, üretici veya tasarımcı şartlarına ve projede belirtilen kriterlere göre seçilmelidir.

EN 15635’te yük altındaki yatıklık nasıl değerlendirilir?

EN 15620 esas olarak imalat ve montaj toleranslarını ele alırken, EN 15635 depolama ekipmanlarının kullanımı, kontrolü ve bakımı açısından yol gösterir. EN 15635:2008 metninde, raf sistemlerinde yük altındaki düşeylikten sapmanın 1/200’ü aşmaması gerektiği; bu seviyenin üzerindeki yer değiştirmelerin raf tedarikçisine tasarım kontrolü için bildirilmesi gerektiği belirtilir. Otomatik sistemler ve çok dar koridor uygulamaları gibi bazı sistemlerde daha düşük sınırlar gerekebilir.

Örneğin 6.000 mm yüksekliğindeki bir raf için H/200 değeri 30 mm olur. Ancak bu değer, montaj kabul toleransı olarak yorumlanmamalıdır. Yük altındaki durumun değerlendirilmesinde rafın ilk kurulum konumu, üretici bilgileri, zemin davranışı ve sistemin çalışma koşulları birlikte dikkate alınmalıdır.

Raf yatıklığı neden önemlidir?

Raf ayağındaki yatıklık veya sistemdeki hizasızlık şu riskleri artırabilir:

• Yüklerin raf üzerinde yanlış konumlanması,
• Forklift veya istif makinesinin raf elemanlarına çarpması,
• Kiriş ve ayak bağlantılarında ilave zorlanma oluşması,
• Raf ile palet veya taşıma ekipmanı arasındaki çalışma boşluklarının azalması,
• Zemin oturması ya da deformasyonunun ilerlemesi,
• Raf sisteminin tasarım koşullarından uzaklaşması.

Raf, depolanan yükler ve elleçleme ekipmanları bir bütün olarak değerlendirilmelidir. EN 15620 de güvenli çalışmanın raf toleranslarıyla birlikte ekipman, boşluklar ve kullanım koşullarına bağlı olduğunu vurgular.

Endüstriyel raflarda diklik ölçümü nasıl yapılır?

Ölçüm, uygun ölçüm ekipmanlarıyla ve belirli bir referans doğrultusu esas alınarak yapılmalıdır. Kontrol sırasında genel olarak:

1. Rafın hangi eksende ölçüleceği belirlenir.
2. Zemin ve taban plakalarının durumu incelenir.
3. Raf ayağının alt ve üst noktaları arasındaki yatay sapma ölçülür.
4. Ölçüm rafın diğer doğrultusunda da tekrarlanır.
5. Komşu raf ayaklarının hizası ve raf sırasının doğrultusu kontrol edilir.
6. Ölçümün yük varken mi, yüksüzken mi yapıldığı raporda belirtilir.
7. Sonuç, ilgili raf tipi ve proje toleranslarıyla karşılaştırılır.

Kontrol için şakül, hassas nivo veya uygun lazer ölçüm sistemleri kullanılabilir. Ölçümde kullanılan yöntem; raf yüksekliği, ölçüm hassasiyeti ve sahadaki erişim koşullarına uygun olmalıdır.

Diklik kontrolü tek başına yeterli midir?

Hayır. Diklik ölçümü, raf güvenlik değerlendirmesinin yalnızca bir bölümüdür. Kontrol sırasında ayrıca şu noktalar incelenmelidir:

• Raf ayaklarında darbe, burkulma veya eğilme,
• Çaprazların ve bağlantıların durumu,
• Kiriş bağlantıları ve emniyet pimleri,
• Taban plakaları ve zemin ankrajları,
• Korozyon, çatlak veya kaynak hasarı,
• Yükleme levhalarındaki kapasite bilgileri,
• Raf üzerindeki yüklerin yerleşimi,
• Zemindeki çatlak, çökme veya seviye farkları.

EN 15635 kapsamında raf ayağının dikeylikten sapması da düzenli gözle ve teknik kontrollerde incelenecek temel konular arasında sayılır.

Sonuç: Raf diklik sınırı proje ve raf tipine göre belirlenmelidir

Endüstriyel raflarda diklik ve yatıklık için tek bir sayı üzerinden karar vermek doğru değildir. EN 15620’deki montaj toleransları raf sınıfına göre değişirken, EN 15635 yük altındaki davranışın ve kullanım sürecindeki kontrollerin değerlendirilmesine yardımcı olur. Rafın yüksekliği, koridor düzeni, çalışma ekipmanı, zemin ve üretici tasarımı birlikte ele alınmalıdır.

Raf sisteminizde yatıklık, hizasızlık, darbe hasarı veya zemin kaynaklı hareket şüphesi varsa teknik ölçüm ve bütünsel değerlendirme yapılması gerekir. RB Kontrol’ün endüstriyel raf periyodik kontrol hizmeti hakkında bilgi alabilir, raf sisteminiz için kontrol planı oluşturabilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular

Endüstriyel raflarda izin verilen yatıklık kaç mm’dir?
Raf yüksekliği ve raf sınıfına göre değişir. EN 15620:2021’de bazı raf düzenleri için H/350, dar koridor raf düzenleri için H/500 sınırları yer alır. Proje ve üretici kriterleri ayrıca kontrol edilmelidir.

6 metre yüksekliğindeki raf ayağı en fazla ne kadar sapabilir?
Örnek olarak H/350 oranında yaklaşık 17,1 mm, H/500 oranında 12 mm hesaplanır. Hangi sınırın uygulanacağı rafın kullanım sınıfına ve tasarımına bağlıdır.

Raf dikliği yüklüyken mi ölçülür?
Montaj toleransları EN 15620 kapsamında yüksüz raf için değerlendirilir. Yük altındaki hareket ise ayrı değerlendirilmelidir; ölçüm koşulu raporda açıkça belirtilmelidir.

Raf eğik görünüyorsa kullanıma devam edilir mi?
Görsel izlenim tek başına karar vermek için yeterli değildir. Rafın ölçülmesi, hasarların kontrol edilmesi ve sonuçların üretici veya yetkin teknik uzman tarafından değerlendirilmesi gerekir.

 

Not: Standartların tam metni ve proje dokümanları esas alınmalıdır. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; belirli bir raf sistemi için mühendislik uygunluk raporu yerine geçmez.